دفاع پیش‌دستانه یا پیشگیرانه؟  

بر اساس **ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد**، کشورها تنها در صورت «وقوع حمله‌ی مسلحانه» مجاز به استفاده از زور و توسل به دفاع مشروع هستند.
اما حقوق بین‌الملل همواره با این پرسش مواجه بوده:
آیا می‌توان پیش از وقوع حمله، دست به دفاع زد؟

—

###  دفاع پیش‌دستانه (Preemptive Self-Defense)

اقدام نظامی فوری در برابر تهدیدی است که *قریب‌الوقوع* و اجتناب‌ناپذیر باشد.
بر اساس دکترین تاریخی **”کارولین”**، این دفاع تنها در صورتی مشروع است که:

– تهدید فوری و بدون جایگزین باشد
– اقدام دفاعی متناسب با تهدید باشد
– شواهدی از آمادگی حمله وجود داشته باشد

*مثال*: حمله به پایگاهی که قرار است طی چند ساعت آینده، موشک شلیک کند.

### دفاع پیشگیرانه (Preventive Self-Defense)

کشوری که به بهانه جلوگیری از تهدیدی فرضی در آینده، بدون وجود حمله قریب‌الوقوع، به اقدام نظامی دست می‌زند.

غیرقانونی است زیرا:

– حمله‌ای هنوز رخ نداده
– مبتنی بر پیش‌بینی آینده و گمان است
– فاقد حمایت حقوقی در منشور ملل متحد است
– با رویه دیوان بین‌المللی دادگستری و عرف بین‌الملل در تعارض است

در گزارش کمیسیون حقوق بین‌الملل نیز آمده است که تنها شورای امنیت می‌تواند با استناد به فصل هفتم منشور، چنین تهدیدی را مشروع قلمداد کند.

‎ آزادی پورجعفر