بررسی آیین نامه اجرایی حمایت از شهود و مطلعان در پروندههای قضایی
شهادت یکى از ادله اثبات دعوى است. قانون مدنى درماده ۱۲۵۸ دلایل اثبات دعوى را پنج مورد شمرده است که یکى از آنها شهادت است، در امور کیفرى و اثبات جرم نیز شهادت بهعنوان یک ادله بهشمار مىرود در قانون مجازات اسلامى در بحث مربوط به هر یک از حدود و نیز قصاص نحوه اثبات آنها بهوسیله شهادت بیان شده است. به طور کلی در مقررات مربوط به آیین دادرسى مدنى و کیفرى از شهادت بهعنوان دلیل اثبات حق یا اثبات جرم یاد شده و ضوابط و ترتیبات مربوط به آن ذکر شده است.
شهادت در صورتى معتبر و در اثبات دعوى موثر است که شرایط لازم در شاهد و نوع اداى شهادت موجود باشد. اما گاهی شهادتها موجب وارد شدن ضرر و زیان مالی، جانی و حیثیتی از سوی متهمان به افرادی که شهادت دادهاند وارد میشود. همان طور که میدانیم در چند روز گذشته آیت ا.. صادق آملی لاریجانی، رئیس قوه قضاییه در اجرای تبصره ۱ ماده ۲۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و اصلاحیه آن «آیین نامه اجرایی حمایت از شهود و مطلعان» را ابلاغ کرد. همچنین سیدجعفر کاظمپور، سرپرست اداره کل تدوین لوایح و مقررات معاونت حقوقی در رابطه با تبیین این آیین نامه گفت: با توجه به اینکه حامیان و مرتکبان برخی جرایم سازمان یافته و تروریستی یا جرایم علیه بشریت، برای جلوگیری از اثبات جرم خود با تهدید و اقدام مجرمانه مانع از همکاری شاهدان عینی با مقامات عدالت کیفری می شوند، این موضوع تحت عنوان «جرایم علیه عدالت قضایی» مشهور شده و فصل جدیدی را در شاخه علوم جنایی باز کرده است. وی خاطرنشان کرد: یکی از شرایط دادرسی منصفانه و عادلانه، رعایت اصل بی طرفی و دادرسی علنی و ترافعی است؛ اما از آنجایی که در برخی موارد وقوع جرایم به صورت سازمان یافته و تروریستی یا جرایم علیه بشریت ارتکاب می یابد اثبات آنها مستلزم همکاری و مشارکت مردمی و شاهدان عینی و مطلعین است. سرپرست اداره کل تدوین لوایح و مقررات ضمن اشاره به ماده ۲۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ یادآور شد: موضوع ماده یاد شده تاکنون به صورت مستقیم سابقه تقنینی نداشته و در راستای اهداف مذکور و نیز سیاست جنایی مشارکتی پیش بینی شده است تا کارگزاران عدالت کیفری با آسودگی خاطر بیشتر و بدون اینکه خطری متوجه شاهدان عینی باشد در جهت اجرای عدالت گام بردارند.این حقوقدان با اشاره به آییننامه اجرایی ماده ۲۱۴ و مفاد آن، اعلام کرد: بر اساس آیین نامه اخیرالتصویب تشکیل واحدی خاص تحت عنوان «واحد حمایت از مطلعان» در هر حوزه قضایی پیشبینی شده است. به طور کلی این آییننامه به نوعی برای حمایت از شاهدان تبیین شده است . اما آیا این حمایت علنی خواهد شد و دستگاههای اجرایی به آن عمل خواهند کرد؟
پیمان حاج محمد عطار در رابطه با آیین نامه حمایت از شهود و مطلعان به «قانون» گفت: با توجه به اینکه برابر قانون آیین دادرسی کیفری ادله اثبات دعوای کیفری عبارت است از اقرار، شهادت، سوگند، علم قاضی و به عبارت دیگر گواهی گواهان یکی از دلایل شرعی و قانونی اثبات یک جرم است.
شهادت دارای استحکام و بنیان محکمی در دلایل اثبات دعواست
وی ادامه داد: شهادت شهود میتواند دلیل اثبات بیگناهی یک متهم تلقی شود. لذا در فقه شیعه و قانون آیین دادرسی کیفری ایران که مقتبس از فقه شیعه است برای گواهی و شهادت شهود اعتبار خاصی قائل شده است. تا حدی که در فقه ما شهادت به عنوان بینه شرعیه دارای استحکام و بنیان محکمی در دلایل اثبات دعوا است. در همین رابطه بسیار اتفاق افتاده است که افرادی به خاطر ترس از اینکه اگر اطلاعات Ø